Pyłek pszczeli – czym jest i co zawiera?

Co to jest pyłek pszczeli? 5 najważniejszych faktów

Pyłek pszczeli – obok miodu, propolisu i mleczka pszczelnego – jest jednym z produktów wykorzystywanych przez ludzi. Znajdziesz go m.in. w sklepach pszczelarskich i ze zdrową żywnością, najczęściej w postaci drobnych, różnokolorowych granulek. Bywa dodawany także do kosmetyków. Choć wygląda niepozornie, jest niezwykle złożony chemicznie! Skąd się bierze i co warto o nim wiedzieć?

1. Pyłek pszczeli pochodzi z kwiatów

Wszystko zaczyna się na kwiatach, gdzie znajduje się pyłek wytwarzany przez rośliny na pręcikach. Jego drobne ziarna możesz czasem zauważyć na palcach po dotknięciu kwiatka. Podczas zbierania m.in. nektaru pszczoły mają z kwiatami bezpośredni kontakt, a pyłek osadza się na ich ciele i włoskach. Następnie owady zgarniają go i przygotowują do transportu do ula.

2. Pszczoła nie przynosi do ula sypkiego pyłku

Pyłek na kwiatach ma formę sypką, która pod wpływem wiatru i ruchu pszczoły mogłaby łatwo się osypywać. Żeby transport do ula był możliwy, podczas zbierania pszczoły zwilżają jego ziarna niewielką ilością własnych wydzielin, a następnie formują z nich zwarte grudki, małe kuleczki. Jak tłumaczą eksperci w artykule „Dietetyczne aspekty zastosowania pyłku pszczelego":

3. Kolor pyłku może zdradzić jego pochodzenie

Pyłek pszczeli może mieć biały, żółty, pomarańczowy, czerwony, brązowy czy nawet czarny kolor. Barwa zależy od gatunku rośliny. Marcin Makówka z profilu Pasieka Mieszczucha przygotował zestawienie dla polskich roślin, w którym umieścił aż 128 różnych kolorów pyłku pszczelego [4]. Wśród nich znalazły się nawet tak ciekawe barwy, jak różowa (ślaz dziki), fioletowa (facelia), szmaragdowa (wierzbówka kiprzyca) czy bordowa (jasnota purpurowa)!

4. Mała grudka pyłku zawiera mnóstwo różnych substancji

Głównie od gatunku rośliny zależy także skład chemiczny pyłku pszczelego. Stwierdzono w nim ponad 250 różnych substancji, takich jak białka, aminokwasy, tłuszcze, enzymy, witaminy, minerały, związki fenolowe i inne [1]. Dodatkowo ich proporcje nie są stałe, a nawet niewielka porcja pyłku stanowi bardzo złożoną mieszaninę wielu składników!

5. Do zebrania pyłku stosuje się specjalne poławiacze

Aby pozyskać część obnóży przynoszonych przez pszczoły, pszczelarze stosują specjalne poławiacze pyłku. Pszczoły wracające do ula przechodzą przez przegrodę z niewielkimi otworami, przez co część obnóży odrywa się i spada do pojemnika. Później trzeba je wysuszyć, np. w temperaturze 40°C, aby produkt miał nie więcej niż 6% wody [3].

Czy pyłek pszczeli i kwiatowy to to samo?

Pojęcia pyłek pszczeli i pyłek kwiatowy bywają stosowane zamiennie. Czy słusznie? I tak, i nie! Pyłek kwiatowy to po prostu substancja, która znajduje się na kwiatach (w uproszczeniu: tworząc ich żółty środek). Pszczoła zbiera go z roślin, a później miesza z wydzielinami. Dzięki temu może przyczepić go do odnóży i bezpiecznie przetransportować prosto do ula.

Innym pojęciem, które często łączy się z pyłkiem kwiatowym i pszczelim, jest również pierzga. Gdy pszczoła przyniesie zebrany pyłek do ula, umieszcza go w komórkach plastra. Tam zostaje ubity i zabezpieczony, tworząc pierzgę.

Pyłek stanowi dla pszczół ważne źródło składników odżywczych, a po przetworzeniu w pierzgę jest jednym z podstawowych elementów ich pożywienia.

Oprac. własne na podstawie [3].

Pyłek pszczeli. Co zawiera?

Ze względu na ogromną różnorodność pyłku pszczelego trudno określić jego dokładny skład. Specjaliści badali jednak różne rodzaje i partie tego produktu, dzięki czemu można ustalić, jak wygląda on średnio [3]:

• białko – 22,4% (w badanych próbkach stwierdzano wartości od 2,3 do 61,7%)
• lipidy – 6,9% (2,6–14,5%), np. kwasy tłuszczowe
• węglowodany ogólne – 32,9% (23,2–40,0%)

Już te wartości pokazują, że pyłek pszczeli nie ma jednego, stałego składu, który można przypisać każdej partii. Pamiętaj, że podane liczby trzeba traktować jako wartości orientacyjne, a nie niezmienną charakterystykę produktu.

To jednak nie cały skład pyłku pszczelego. Co zawiera dodatkowo? Są to przede wszystkim:

• aminokwasy wolne i wchodzące w skład białka
• enzymy – ponad 100 różnych, np. celulaza i lipaza
• flawonoidy i inne związki fenolowe
• witaminy (z grupy B – w tym kwas foliowy, C, A, D i E)
• mikro- i makroelementy (m.in. fosfor, potas, wapń, magnez, sód, żelazo, mangan, cynk, miedź)

Pyłek pszczeli – co zawiera i od czego zależy jego skład?

Dokładne proporcje składników pyłku pszczelego mogą zmieniać się w zależności od pochodzenia botanicznego pyłku, pory zbioru czy warunków środowiskowych, a także składu wydzieliny konkretnych pszczół. To właśnie dlatego pyłek pochodzący z różnych roślin może wyraźnie różnić się pod względem składu.

Bogdan Kędzia cytuje jedno z badań, które dobrze pokazuje tę różnorodność:

Propolis a pyłek pszczeli. Czy to podobne substancje?

Pyłek kwiatowy – ten pochodzący z roślin – jest również jednym ze składników propolisu (kitu pszczelego). Ta gęsta substancja zawiera ok. 5–11% pyłku, a reszta to orientacyjnie [5]:

• substancje żywiczne i balsamiczne (ok. 50–80%)
• woski (ok. 12–40%)
• olejki eteryczne (ok. 4–15%)
• garbniki (ok. 4–10%)
• zanieczyszczenia mechaniczne (ok. 5–20%)

Czym w takim razie jest propolis? Najprościej mówiąc, to naturalny „materiał ochronny" pszczół. Powstaje przede wszystkim z substancji żywicznych zbieranych z pąków, kory i innych części roślin, które po przyniesieniu do ula są łączone m.in. z woskiem i wydzielinami pszczół.

Pszczoły wykorzystują go do wzmacniania konstrukcji ula i zabezpieczania jego wnętrza. Można więc powiedzieć, że o ile pyłek jest przede wszystkim związany z pożywieniem pszczół, o tyle propolis pełni rolę warstwy ochronnej ula.

Więcej na temat propolisu dowiesz się z artykułu: Propolis – składnik z wnętrza ula, który inspiruje do dziś.

Propolis a pyłek pszczeli. Czym się różnią?

Najważniejsze różnice między propolisem a pyłkiem pszczelim dotyczą ich pochodzenia, wyglądu, składu i funkcji w ulu. Co warto wiedzieć?

• Pochodzenie: pyłek pszczeli powstaje z pyłku kwiatowego zbieranego przez pszczoły bezpośrednio z kwiatów. Propolis jest wytwarzany głównie z substancji żywicznych pozyskiwanych przez pszczoły z pąków, kory i innych części roślin.
• Wygląd: pyłek pszczeli ma zwykle postać niewielkich, różnokolorowych granulek. Propolis jest bardziej żywiczny, lepki lub twardy (w zależności od temperatury otoczenia), najczęściej w odcieniach brązu, zieleni czy żółci.
• Funkcja w ulu: pyłek jest dla pszczół przede wszystkim źródłem składników odżywczych. Propolis służy natomiast do uszczelniania szczelin i zabezpieczania wnętrza ula.
• Skład: w pyłku pszczelim występują m.in. białka, aminokwasy, cukry, lipidy, witaminy i składniki mineralne. Propolis zawiera przede wszystkim związki pochodzące z żywic roślinnych, w tym polifenole i flawonoidy.
• Zastosowanie przez człowieka: oba produkty są wykorzystywane w żywności, suplementach i innych preparatach, jednak ze względu na odmienny skład nie są swoimi zamiennikami.

Pyłek pszczeli [FAQ]

Co jeszcze warto wiedzieć o pyłku pszczelim? Poznaj odpowiedzi na najczęściej zadawane przez internautów pytania!

Gdzie można kupić pyłek pszczeli?

Pyłek pszczeli kupisz w pasiekach i sklepach pszczelarskich (z miodami i innymi produktami z ula), w sklepach ze zdrową żywnością, a często także w aptekach lub drogeriach stacjonarnych oraz internetowych.

Kto nie może jeść pyłku pszczelego?

Pyłku pszczelego nie powinny jeść zwłaszcza osoby z alergią na pyłek lub ogólnie produkty pszczele. Ze względu na ograniczoną ilość danych dotyczących bezpieczeństwa podawania pyłku dzieciom decyzję o jego stosowaniu u maluchów warto skonsultować z pediatrą. Z lekarzem porozmawiać powinny też kobiety w ciąży i karmiące piersią [6].

Czy pyłek pszczeli ma skutki uboczne?

U osób z uczuleniem na produkty pszczele mogą wystąpić objawy alergii. Dodatkowo pyłek pszczeli zachowuje właściwości uczulające roślin, z których pochodzi. Pyłek pszczeli może ponadto wchodzić w interakcję z niektórymi lekami, zwłaszcza warfaryną. Zawsze warto więc porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą, by uniknąć reakcji niepożądanych.

Czym się różni pyłek od propolisu?

Pyłek pszczeli pochodzi z kwiatów i jest zbierany przez pszczoły jako pokarm bogaty w składniki odżywcze. Propolis powstaje głównie z żywic roślinnych i służy pszczołom do ochrony oraz uszczelniania ula. Oba te produkty bywają stosowane przez człowieka, np. do jedzenia lub jako składnik kosmetyków.