Propolis (nazywany też kitem pszczelim) to jedna z tych substancji, które ukazują sprytne działanie natury. Pszczoły wytwarzają go z żywicy zbieranej z pąków drzew, a następnie wykorzystują w ulu jako wielozadaniowy materiał – do wzmacniania, uszczelniania i ochrony swojej perfekcyjnie zorganizowanej przestrzeni. Choć dla nich jest przede wszystkim materiałem budowlanym i ochronnym, dla ludzi od dawna stanowi inspirację, m.in. do wytwarzania produktów z propolisem. I nic dziwnego, bo kit pszczeli zawiera ponad 300 składników [1]! Co kryje w sobie ta żywiczna substancja i dlaczego od tysięcy lat przyciąga uwagę?
- Tabletki do żucia z propolisem – prosty rytuał, szklane opakowanie
- Spray doustny z propolisem i Miodem Manuka BIO30™
- Cukierki z Miodem Manuka, propolisem i witaminą C – naturalna przyjemność
- Propolis BIO30™ – co oznacza certyfikat i dlaczego warto go znać?
- Na co zwrócić uwagę, wybierając produkt z propolisem? 6 wskazówek
- FAQ – najczęstsze pytania o propolis
- Czy propolis jest odpowiedni dla dzieci?
- Jak długo można stosować propolis?
- Czy propolis ma skutki uboczne?
- Jak przechowywać produkty z propolisem?
Co to jest propolis pszczeli?
Pro – przed i polis – miasto: to właśnie te greckie słowa leżą u źródła wyrazu propolis. Oznacza on mur obronny wokół miasta. I to tłumaczenie dobrze oddaje istotę tej lepkiej, żywiczej substancji. Główne funkcje, jakie w ulu pełni propolis pszczeli (kit pszczeli):
- uszczelnianie wnętrza,
- wzmocnienie konstrukcji,
- zabezpieczenie przed rozwojem drobnoustrojów,
- dezynfekcja,
- powlekanie („balsamowanie”) ciał obcych.
Jak powstaje propolis? Pszczeli kunszt w praktyce
Ludzie podziwiają pszczoły m.in. ze względu na ich precyzyjną pracę. Te malutkie stworzonka stworzyły w ulu cały ekosystem, który działa jak w zegarku. Jak powstaje propolis, bez którego trudno byłoby utrzymać porządek, stabilność i ochronę wewnątrz ula?
Pszczoły produkują propolis na bazie substancji żywicznych. Zbierają je przede wszystkim z pąków kwiatów i liści oraz kory drzew. Po przeniesieniu do ula zostają połączone ze śliną i woskiem. I właśnie tak powstaje kit pszczeli, wykorzystywany zarówno przez pszczoły, jak i później przez ludzi.
Czy wiesz, że… W ulu powstaje też tzw. royal jelly? Więcej na temat tej ciekawej substancji znajdziesz w artykule: Mleczko pszczele – niezwykły dar pszczół, o którym mało kto wie!
Z czego składa się propolis?
Skład kitu pszczelego jest tak różnorodny, jak różnorodne są ekosystemy na świecie. Surowy propolis zawiera średnio (to wartości orientacyjne) [2]:
- ok. 50–80% substancji żywicznych i balsamicznych,
- ok. 12–40% wosków,
- ok. 4–15% olejków eterycznych,
- ok. 5–11% pyłku kwiatowego,
- ok. 4–10% garbników,
- ok. 5–20% zanieczyszczeń mechanicznych.
W jego skład wchodzi ponad 300 różnych naturalnych związków [1], w tym polifenole i flawonoidy (o silnych właściwościach antyoksydacyjnych) oraz mikroelementy. To między innymi te substancje powodują, że kit pszczeli jest tak chętnie stosowany w tabletkach, sprayach czy innych produktach z propolisem.
Dlaczego skład propolisu nigdy nie jest identyczny?
Pszczoły wytwarzają propolis z materiałów dostępnych w ich najbliższym otoczeniu – a to otoczenie zmienia się w zależności od szerokości geograficznej, pogody, sezonu oraz wielu innych czynników.
Dodatkowo każda roślina produkuje żywice w nieco innym składzie i proporcjach. Również enzymy ze śliny i wosk różnią się zależnie od ula. Ostateczny „przepis” na propolis jest unikalny dla każdej rodziny pszczelej i każdego sezonu.
Dla jakości propolisu istotne jest też… zdrowie pszczół! Bardziej wartościowy kit pszczeli jest pozyskiwany z dobrze prosperujących uli, gdzie pszczoły żyją w zdrowiu i odpowiednich warunkach.
Jak pachnie i wygląda propolis?
Już wiesz, że kit pszczeli nie ma jednego, stałego składu chemicznego, a odzwierciedla środowisko życia pszczół oraz indywidualne uwarunkowania konkretnego ula. To właśnie dlatego propolis różni się też m.in. pod względem koloru. Można jednak wyróżnić kilka cech, które są charakterystyczne dla tej fascynującej substancji.
Zapach lasu, barwa bursztynu, konsystencja żywicy
- Konsystencja: Propolis ma lepką, gęstą i żywiczną strukturę. W cieplejszej temperaturze staje się bardziej miękki i plastyczny (ok. 25–45°C), od ok. 60°C będzie płynny lub półpłynny, natomiast w chłodzie twardnieje i zaczyna się kruszyć [3].
- Kolor: Barwa kitu pszczelego jest zmienna, od żółtobrązowej, przez brunatną, aż po niemal czarną. Czasami może być też żółtawy, żółtozielony, szary czy czerwony [1, 3].
- Zapach: Aromat propolisu jest charakterystyczny, intensywny, przyjemny, zwykle balsamiczno-żywiczny z nutami drzewnymi. W zależności od składu bywa bardziej słodki lub ostry [1, 3].
- Smak: Propolis może być gorzkawy, żywiczny, kwaskowaty, pikantny. Jest mocno aromatyczny i charakterystyczny [2].
Propolis w historii – od starożytnego Egiptu po nowoczesne laboratoria
Propolis od dawna zajmuje ważne miejsce w ludzkiej historii: od czasów faraonów po współczesne badania nad produktami pszczelimi. W jaki sposób wykorzystywano tę ciekawą substancję tysiące lat temu i gdzie można znaleźć ją teraz?
Zastosowanie propolisu kiedyś i dziś
W starożytnym Egipcie propolis służył do balsamowania ciał, ponieważ ceniono jego właściwości zabezpieczające i antygnilne. Inkowie stosowali go jako środek wspierający przy gorączce, a greccy i rzymscy lekarze używali go do oczyszczania jamy ustnej oraz pielęgnacji ran [3]. Podobnie, do pielęgnacji zębów i gardła, wykorzystywano propolis w średniowieczu [2]. W XVII wieku znalazł się nawet w oficjalnych farmakopeach (zbiorach leków i substancji leczniczych) Londynu. Również później (zwłaszcza między XVII a XX wiekiem) kit pszczeli był szeroko stosowany w celach leczniczych w całej Europie [3].
Co ciekawe, kiedyś z propolisu korzystano także w mniej oczywistych obszarach – we Włoszech używano go jako składnika lakieru do skrzypiec [3].
A dziś? Od 1908 roku, kiedy opublikowano pierwszą pracę naukową na temat propolisu [3], kit pszczeli jest przedmiotem badań naukowców. Jego właściwości biologiczne sprawiają, że znajduje zastosowanie m.in. w kosmetykach, preparatach do pielęgnacji jamy ustnej czy suplementach diety.
Nowoczesne formy propolisu – jak stosować go na co dzień?
Produkty z propolisem są popularne wśród osób, które lubią korzystać z bogactwa natury. W jaki sposób możesz wzbogacić swoją codzienną dietę o kit pszczeli?
Tabletki do żucia z propolisem – prosty rytuał, szklane opakowanie
Kit pszczeli znajdziesz m.in. w tabletkach do żucia z propolisem. To wygodna forma, po którą można sięgnąć w dowolnym momencie dnia, bez konieczności odmierzania porcji czy mieszania.
W 1 tabletce zamknięto 180 mg ekstraktu z propolisu i 125 mg pyłku pszczelego. Wyróżnia ją także prosty, krótki skład bez dodatku cukru, konserwantów, sztucznych aromatów czy zbędnych wypełniaczy.
Spray doustny z propolisem i Miodem Manuka BIO30™
Spray z propolisem i Miodem Manuka to propozycja dla osób, które chcą w prosty sposób zadbać o codzienny komfort jamy ustnej – zwłaszcza w podróży, podczas pracy głosem lub w suchych pomieszczeniach.
W każdej porcji znajduje się połączenie propolisu BIO30™ oraz Miodu Manuka MGO™ 400+, uzupełnione naturalnymi olejkami: anyżowym, miętowym, mirrowym i goździkowym. Doustny spray z propolisem jest wygodny w użyciu, mieści się w torebce lub plecaku.
Cukierki z Miodem Manuka, propolisem i witaminą C – naturalna przyjemność
Jeśli chcesz zapewnić sobie chwile naturalnej przyjemności, ciekawą opcją mogą być dla Ciebie Cukierki z Miodem Manuka, propolisem i witaminą C. Są łatwe do zabrania w drogę i sprawdzą się jako drobny element codziennej rutyny.
Każdy cukierek łączy w sobie kit pszczeli, Miód Manuka MGO™ 400+ oraz witaminę C, a jego smak spodoba się miłośnikom miodowych i cytrynowych aromatów.
Propolis BIO30™ – co oznacza certyfikat i dlaczego warto go znać?
Jeśli chcesz mieć pewność co do właściwości biologicznych kitu pszczelego, postaw na certyfikowany propolis – przebadany i standaryzowany pod kątem zawartości istotnych substancji aktywnych. Przykład? Certyfikat BIO30™ od Manuka Health New Zealand. Oznacza, że 1 g propolisu zawiera nie mniej niż 30 mg flawonoidów.
Na co zwrócić uwagę, wybierając produkt z propolisem? 6 wskazówek
Pochodzenie, skład i rodzaj propolisu to pozornie tylko detale. Wbrew pozorom to właśnie one robią ogromną różnicę… Na co zwrócić uwagę, jeśli szukasz produktu z propolisem?
1. Certyfikowany propolis
Wybieraj produkty z jasno określonym standardem jakości (np. BIO30™), który potwierdza zawartość najważniejszych substancji, takich jak flawonoidy.
2. Jasny i czytelny skład
Etykieta powinna określać, ile konkretnie propolisu znajduje się w produkcie. Przykład? 1 tabletka do żucia z propolisem od Manuka Health ma 180 mg ekstraktu z propolisu, co jest wyszczególnione na opakowaniu.
3. Zweryfikowane pochodzenie
Wybieraj produkty, których producent jasno wskazuje na pochodzenie propolisu (np. Nowa Zelandia, Europa), a także dba o maksymalną przejrzystość produkcji oraz dobrostan pszczół.
4. Sprawdzony producent i dystrybutor
Produkty z propolisem najlepiej kupować w zaufanych sklepach, aptekach lub u oficjalnych dystrybutorów. Uważaj na oferty dostępne na bazarach czy lokalnych targach, bez etykiet i dokładnego opisu.
5. Forma dopasowana do potrzeb
Propolis znajdziesz m.in. w tabletkach, sprayach, syropach czy cukierkach. Wybierz taką formę, która najlepiej pasuje do Twoich potrzeb i możliwości – np. spray z propolisem może wspierać szybkie nawilżenie gardła w każdej sytuacji.
6. Przejrzyste informacje o dawkowaniu
Propolis najczęściej jest składnikiem suplementów diety. Rzetelny produkt zawiera więc jasne informacje dotyczące porcji oraz zaleceń stosowania.
FAQ – najczęstsze pytania o propolis
Co jeszcze warto wiedzieć o propolisie pszczelim? Sprawdź odpowiedzi na pytania, które najczęściej zadają internauci.
Czy propolis jest odpowiedni dla dzieci?
Wszystko zależy od tego, jaki produkt z propolisem chcesz podawać. Niektóre z nich są odpowiednie dla młodszych dzieci, a inne można stosować np. od 6. roku życia. Kieruj się więc zaleceniami producenta. Pamiętaj również, że to produkt pszczeli, który może uczulać.
Jak długo można stosować propolis?
Nie ma określonej, konkretnej zasady dotyczącej stosowania propolisu. Zwróć uwagę na informacje od producenta i obserwuj swój organizm.
Czy propolis ma skutki uboczne?
Kit pszczeli to naturalny produkt, który może jednak wywoływać reakcje alergiczne (np. skórne, żołądkowe). Chociaż zdarzają się rzadko, warto zdawać sobie sprawę z jego potencjalnie uczulających właściwości.
Jak przechowywać produkty z propolisem?
Kieruj się zasadami podanymi przez producenta. Najczęściej produkty z propolisem przechowuje się po prostu w suchym i chłodnym miejscu, z daleka od działania światła.
Źródła:
[1] www.researchgate.net/publication/288115230_Propolis_-_panaceum_prosto_z_ula
[2] www.wydawnictwo.pttz.org/wp-content/uploads/2023/10/10_Juszczak.pdf
[3] www.pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3872021/
www.czytelniamedyczna.pl/6329,dzialanie-propolisu-na-serce-i-naczynia-krwionosne-w-swietle-badan-farmakologicz.html
www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2019/07/pf_2019_126-135.pdf
www.miesiecznik-pszczelarstwo.pl/uploads/pzn/pzn1976_235-240.pdf
www.ui.adsabs.harvard.edu/abs/2021FSI...115..179F/abstract
www.mp.pl/artykuly/15837,kit-pszczeli-propolis
