5 gramów – tyle ważą jednozłotowa moneta, łyżeczka cukru oraz… mikroplastik, który według niektórych szacunków każdy z nas może zjadać co tydzień [1]. Te nierozpuszczalne i niezwykle małe cząsteczki plastiku (o wielkości do 5 mm) mogą dostać się do organizmu z wody, jedzenia, kosmetyków, tkanin czy nawet powietrza. Naukowcy coraz więcej mówią też o nanoplastiku (wielkość poniżej 1 μm), który jeszcze trudniej wykryć i zbadać.

Czy jednak każdy plastik jest szkodliwy? I co zrobić, żeby zmniejszyć ilość nano- i mikroplastiku w organizmie? Sprawdź, jak Twoje codzienne wybory mogą realnie ograniczyć kontakt z tymi cząsteczkami.

1. Mikroplastik w organizmie – co dziś wiadomo z badań?
2. Jak mikroplastik w organizmie trafia do naszej krwi i tkanek?

• Mikroplastik w pożywieniu – od morza po stół
• Oddychanie mikrocząstkami – powietrze jako nośnik mikroplastiku
• Kontakt przez skórę – kosmetyki i pielęgnacja

3. Źródła mikroplastiku w codziennym życiu – czego często nie zauważamy?
4. Jak ograniczyć mikroplastik w organizmie? 11 praktycznych wskazówek

• Wybieraj świadomie – oznaczenia na opakowaniach mają znaczenie

5. FAQ – najczęściej zadawane pytania o mikroplastik w organizmie

• Czy mikroplastik w organizmie występuje u każdego?
• Jak sprawdzić, czy mam mikroplastik w organizmie?
• Czy mikroplastik w organizmie może zostać wydalony?
• Jakie produkty przyczyniają się do mikroplastiku w organizmie?
• Czy wszystkie plastiki wpływają na mikroplastik w organizmie?

Mikroplastik w organizmie – co dziś wiadomo z badań?

Plastik jest stosunkowo trwały, bezpieczny w transporcie i łatwy do przechowywania. Gdy szkło się tłucze, a papier rozdziera, plastik utrzymuje swoją formę. Nic dziwnego, że obecnie co roku produkuje się go ponad 400 mln ton [2].

Jednocześnie tworzywo rozkłada się latami i – jeśli nie zostanie poddane recyklingowi – zanieczyszcza planetę. Malutkie cząsteczki plastiku mogą również odkładać się w ludzkim organizmie. Dostają się do niego drogą pokarmową, skórną i oddechową.

Chociaż badania nad tym problemem nadal trwają, mikroplastik w organizmie znaleziono już m.in. we krwi, płucach, wątrobie, śledzionie, układzie rozrodczym i mózgu. Niewielkie cząsteczki plastiku zawierały również badane łożysko, mleko matki, a nawet smółka (pierwsze odchody malucha po porodzie). Dzięki coraz bardziej precyzyjnej technologii eksperci są w stanie wykrywać jeszcze mniejsze cząsteczki.

Nauka nadal bada wpływ nano- i mikroplastiku na ludzkie zdrowie. Nie wiadomo również, jak dużo cząsteczek odkłada się w ciele i w jaki sposób organizm w ogóle potrafi sobie z nimi poradzić. Część z nich zostaje wydalonych z kałem, a część krąży w organizmie i później może znajdować się w narządach.

Badacze zwracają również uwagę na to, co plastik transportuje na powierzchni. Jak podkreślają eksperci z Centralnego Instytutu Ochrony Pracy i Zakładu Zagrożeń Chemicznych, Pyłowych i Biologicznych:

„Wykazano także, że cząstki MNP [mikro- i nanoplastiku – przyp. red.] mają zdolność do absorbowania substancji, takich jak metale ciężkie, białka, a nawet mikroorganizmy, na swojej powierzchni, co może skutkować ich większą toksycznością. Dlatego uważa się, że MNP działają jak koń trojański, transportując do organizmu różne zanieczyszczenia [3]”.

Jak mikroplastik w organizmie trafia do naszej krwi i tkanek?

Cząsteczki plastiku przenikają przez różne bariery, m.in. skórną i jelitową. Tylko jak się tam w ogóle dostają? Mikroplastik w mózgu, płucach czy krwi to efekt jego wdychania wraz z powietrzem, spożywania z wodą i żywnością oraz kontaktu ze skórą. Okazuje się, że możliwych dróg jest naprawdę sporo.

Warto wiedzieć: Istnieje mikroplastik pierwotny (wytworzony celowo, jednak stosowany coraz rzadziej) i wtórny – który pojawia się wraz z zużyciem różnych produktów czy działaniem takich czynników jak słońce.

Mikroplastik w pożywieniu – od morza po stół

Skąd bierze się mikroplastik w jedzeniu i wodzie? To skomplikowany proces, który rozpoczyna się już w naturalnym środowisku, zanim jedzenie w ogóle trafi do sklepu czy na Twój stół.

Zwierzęta – zwłaszcza morskie, zaczynając już od planktonu – spożywają mikroplastik obecny w wodzie, a później kumulowany w innych organizmach żywych. Niewielkie cząsteczki trafiają także do roślin wraz z deszczem i glebą. Mogą też pochodzić z instalacji wodociągowych, a nawet z materiałów wykorzystywanych podczas uprawy żywności, takich jak folie rolnicze, osłony czy systemy nawadniające wykonane z tworzyw sztucznych.

W ten sposób mikroplastik stopniowo włącza się w łańcuch pokarmowy. A człowiek, jako końcowy konsument, dostarcza do organizmu skumulowane już wcześniej ilości.

Dodatkowym źródłem mikroplastiku może być kontakt żywności z opakowaniami, zwłaszcza plastikowymi – takimi jak pudełka, foliowe reklamówki czy butelki. Cząsteczki mogą przenikać do jedzenia podczas długiego przechowywania lub pod wpływem wysokiej temperatury, np. w trakcie podgrzewania posiłków.

To właśnie dlatego tak ważne, by poznać oznakowania bezpiecznych opakowań plastikowych i korzystać z plastiku zgodnie z jego przeznaczeniem.

Oddychanie mikrocząstkami – powietrze jako nośnik mikroplastiku

Szacuje się, że człowiek wdycha nawet 26–130 cząsteczek mikroplastiku na dobę [2]. Skąd jednak bierze się mikroplastik w powietrzu, który później może trafiać do płuc?

Po pierwsze pochodzi m.in. ze ścierania różnych materiałów, takich jak opony, syntetyczne tkaniny (ubrania, koce, pościele itp.), wykładziny, tapicerka meblowa oraz materiały budowlane. Jego źródłem bywają także aerozole, takie jak perfumy, dezodoranty czy odświeżacze powietrza oraz syntetyczne świece i detergenty.

Drobne cząsteczki plastiku unoszą się zwłaszcza w kurzu domowym i smogu. Nawet jeśli osiądą na powierzchni, ponownie trafiają do powietrza podczas chodzenia czy sprzątania.

Kontakt przez skórę – kosmetyki i pielęgnacja

Niektóre badania wykazały, że nawet 90% kosmetyków do pielęgnacji może zawierać nano- i mikroplastik [4]. Cząsteczki plastiku mogą być obecne m.in. w pastach do zębów, kremach, podkładach czy pomadkach oraz innych produktach do makijażu. Mogą ponadto przenikać przez skórę z syntetycznych tkanin czy kurzu, a także przez błonę śluzową oczu (np. z tuszu do rzęs, cieni do powiek czy soczewek kontaktowych).

Przenikanie przez skórę wciąż znajduje się jednak w fazie badań. Prawdopodobnie łatwiej zachodzi przy uszkodzonej barierze naskórka.

Źródła mikroplastiku w codziennym życiu – czego często nie zauważamy?

Najwięcej mikroplastiku w organizmie pojawia się wraz z jedzeniem i napojami, a także z powodu plastikowych opakowań i sztucznych tekstyliów oraz z powietrzem – gdy wdychasz mikrodrobinki pochodzące np. z opon. Kiedy jeszcze nieświadomie możesz dostarczać cząsteczki plastiku do organizmu?

• Mikroplastik w torebkach do herbaty i woreczkach foliowych – pod wpływem gorącej wody niektóre torebki (herbata, ryż, kasza itp.) uwalniają drobne cząsteczki plastiku.
• Mikroplastik z kosmetyków z drobinkami – peelingi, kule do kąpieli i inne produkty mogą wydzielać cząsteczki, które przenikają przez skórę i dostają się do wody.
• Mikroplastik z gąbek do mycia naczyń – zużywające się gąbki kruszą się i uwalniają drobiny trafiające do wody i na naczynia.
• Mikroplastik z desek do krojenia – podczas krojenia żywności plastikowe powierzchnie ścierają się i oddają cząsteczki do jedzenia oraz wody w trakcie mycia.
• Mikroplastik z zabawek – ścieranie, gryzienie i częsty kontakt rąk z ustami sprzyjają przenikaniu cząsteczek plastiku do organizmu.

Jak ograniczyć mikroplastik w organizmie? 11 praktycznych wskazówek

Mikroplastik znajduje się niemal wszędzie. Zmieniając kilka nawyków, możesz jednak ograniczać jego ilość. Na co zwrócić uwagę na co dzień?

1. Unikaj tanich tworzyw sztucznych i plastikowych produktów niewiadomego pochodzenia, np. z popularnych chińskich platform.
2. Ogranicz napoje w plastikowych opakowaniach, zwłaszcza wystawionych na ciepło czy długo przechowywanych.
3. W miarę możliwości wybieraj żywność sprzedawaną luzem oraz w szklanych czy papierowych opakowaniach.
4. Zamiast sztucznych tkanin (takich jak nylon, poliester, akryl), wybieraj naturalne materiały (np. bawełnę, wełnę, włókna bambusowe).
5. Nie podgrzewaj ani nie mroź jedzenia w pojemnikach, które nie są do tego przeznaczone, zwłaszcza jednorazowych.
6. Unikaj kosmetyków ze sztucznymi drobinkami (takimi jak brokat czy mikrogranulki), np. kul do kąpieli, peelingów.
7. Regularnie wietrz mieszkanie i usuwaj kurz na mokro, by zmniejszyć ilość mikroplastiku w powietrzu.
8. Nie używaj wielokrotnie jednorazowych opakowań plastikowych, które szybciej się zużywają i uwalniają mikrocząsteczki.
9. Przechowuj żywność w szklanych, ceramicznych, metalowych czy papierowych opakowaniach.
10. Unikaj plastikowych dodatków do gotowania czy pieczenia, np. desek, łopatek, sztućców, foremek.
11. Segreguj odpady i oddawaj plastik do recyklingu, ograniczając tym samym ilość plastiku trafiającego do środowiska i pośrednio do łańcucha pokarmowego.

Wybieraj świadomie – oznaczenia na opakowaniach mają znaczenie

Z plastiku nie da się zrezygnować całkowicie. Masz jednak wybór, jaki rodzaj tego tworzywa wykorzystasz – zwłaszcza w kuchni. Zwracaj uwagę na oznakowania bezpiecznych opakowań plastikowych, takie jak BPA Free, HDPE 2 czy PP 5 plastik. Co to znaczy i jakie oznaczenia są istotne? Najpierw warto poznać konkretne rodzaje tego tworzywa, z którym najczęściej spotkasz się na co dzień [5].

PET (1) – najpopularniejszy rodzaj plastiku, stosowany głównie do jednorazowych opakowań, który dobrze nadaje się do recyklingu. Nie narażaj go jednak na działanie wysokich temperatur (w tym słońca) i nie używaj ponownie.

HDPE (2) – uważany za jeden z bezpieczniejszych do kontaktu z żywnością, odpowiedni do wielorazowego wykorzystywania.

V / PVC (3) – uważany za dość szkodliwy dla zdrowia, zwłaszcza spalany czy podgrzewany.

LDPE (4) – stosowany głównie do produkcji opakowań, jednak uważany za mniej bezpieczny do ponownego wykorzystania niż HDPE (2) i PP (5).

PP (5) – uznawany za jeden z bezpieczniejszych, nadaje się do ponownego wykorzystania i często również mrożenia oraz podgrzewania.

PS (6) – zwłaszcza w formie styropianu. W przypadku kontaktu z żywnością lepiej go unikać i stosować inne opakowania.

W kuchni istotne są również inne znaki i symbole, które producenci umieszczają na jedno- i wielorazowych opakowaniach:

• Symbol widelca i kieliszka – plastik przeznaczony do kontaktu z żywnością.
• Symbol BPA Free – plastik bez BPA, czyli szkodliwego bisfenolu A.
• Znak CE („Conformité Européenne”) – plastik wykonany zgodnie z normami i przepisami Unii Europejskiej, jednak sam w sobie nie oznacza bezpieczeństwa do kontaktu z żywnością.
• Symbol fali – plastik bezpieczny do stosowania w mikrofalówce.
• Symbol płatka śniegu – plastik bezpieczny do mrożenia.
• Symbol piekarnika – plastik bezpieczny do stosowania w piekarniku.

Jeśli istnieje taka możliwość, część opakowań – zwłaszcza tych, które stosujesz wielorazowo – warto zamienić na rozwiązania szklane, stalowe czy ceramiczne. Nie zawsze jest to jednak możliwe. Wtedy wybieraj dobrze przebadane tworzywa.

Przykład? Słoiczki, w których zamknięto Miód Manuka od Manuka Health New Zealand wykonane z plastiku przeznaczonego do kontaktu z żywnością. Chcesz wiedzieć więcej? Sprawdź artykuł: Dlaczego większość miodów manuka jest sprzedawanych w słoikach z plastiku?

FAQ – najczęściej zadawane pytania o mikroplastik w organizmie

Chcesz wiedzieć więcej o mikroplastiku w organizmie? Sprawdź odpowiedzi na pytania, które najczęściej zadają internauci.

Czy mikroplastik w organizmie występuje u każdego?

Uważa się, że dorośli na całym świecie mają w swoim organizmie mikroplastik. A dzieci? Cząsteczki wykrywa się już w łożysku i smółce. Mogą potwierdzać to badania nad związkami chemicznymi, które wchodzą w skład plastiku. Ftalany wykryto u niemal wszystkich dorosłych i u 80% dzieci, a bisfenol A w moczu 93% ludzi [6] – co jednak nie jest tożsame z mikroplastikiem.

Jak sprawdzić, czy mam mikroplastik w organizmie?

Aktualnie nie ma powszechnych badań, które pozwalają wykryć nano- i mikroplastik. Naukowcy pracują nad nowymi rozwiązaniami badawczymi. Uważa się jednak, że niemal każdy organizm jest w pewnym stopniu zanieczyszczony. To problem globalny, obecny również na terenach mało przemysłowych.

Czy mikroplastik w organizmie może zostać wydalony?

Badania wykryły mikroplastik m.in. w kale i ślinie. Część cząsteczek zostaje więc wydalonych. Obecnie nie wiadomo jednak, jak dużo udaje się usunąć.

Jakie produkty przyczyniają się do mikroplastiku w organizmie?

Mikroplastik w mózgu, płucach i innych narządach może pojawić się w organizmie przede wszystkim drogą pokarmową, oddechową i przez skórę. W praktyce oznacza to, że jego źródłem są m.in. żywność i napoje mające kontakt z plastikiem (który znajduje się nawet w deszczu i glebie), kosmetyki i tekstylia syntetyczne oraz powietrze zawierające mikrodrobiny plastiku.

Czy wszystkie plastiki wpływają na mikroplastik w organizmie?

Niemal wszystkie tworzywa sztuczne mogą być źródłem nano- i mikroplastiku. Szczególnie groźne mogą być zwłaszcza PVC i PS. Za najbezpieczniejsze uważa się z kolei PP (5) i HDPE (2). Zapamiętaj więc oznakowania bezpiecznych opakowań plastikowych i sprawdzaj dodatkowe symbole (np. kieliszka i widelca czy płatka śniegu).

Źródła:

[1] www.mp.pl/kurier/311030,co-tydzien-zjadamy-nawet-5-gramow-mikroplastiku
[2] www.podyplomie.pl/neurologia/41681,wplyw-mikroplastiku-na-zaburzenia-neurologiczne?srsltid=AfmBOoqDR1vU4BUIC43lViKXZ3QpijBDu7GMtg2jbQP1ISUB_TYd5Jxl
[3] www.medpr.imp.lodz.pl/pdf-183533-107288?filename=The%20exposure%20routes%20of.pdf
[4] www.mp.pl/dermatologia/przeglad-badan/380183,mikroplastik-w-dermatologii
[5] www.opakowania.com.pl/news/symbole-na-plastikowych-opakowaniach-znaczenie-64327.html
[6] www.up.lublin.pl/wp-content/uploads/2025/09/Wybrane-zagadnienia-z-zakresu-ochrony-i-zagrozen-srodowiska-t.-5-1.pdf
www.scienceinpoland.pl/aktualnosci/news%2C106540%2Cbadania-w-mozgach-zmarlych-odkryto-nanoplastik-w-ilosci-odpowiadajacej
www.dietetykgolonka.pl/plastik-w-kuchni-co-trzeba-o-nim-wiedziec/
www.fizykadlamedyka.agh.edu.pl/Ksi%C4%99ga_abstrakt%C3%B3w_FDM-1.pdf#page=20
www.fizykadlamedyka.agh.edu.pl/Ksi%C4%99ga_abstrakt%C3%B3w_FDM-1.pdf#page=7
www.ptfarm.pl/wydawnictwa/czasopisma/bromatologia-i-chemia-toksykologiczna/117/-/29729
www.medpr.imp.lodz.pl/Drogi-ekspozycji-mikro-i-nanoplastiku-oraz-potencjalne-toksyczne-efekty-ich-dzialania,183533,0,1.html
www.mp.pl/kurier/391523,mikroplastik-jest-wszedzie-i-wplywa-na-zdrowie
www.ruj.uj.edu.pl/entities/publication/928131a5-56a6-4a43-a45f-614242e6be95